რატომ არის ავტომობილში გადაბმულობა მარცხნივ, მუხრუჭი შუაში და აქსელერატორი მარჯვნივ?

ავტომობილის მართვის დროს, სატერფულების განლაგების პრინციპზე ალბათ ცოტა თუ დაფიქრებულა. უმეტესობისთვის ეს უბრალოდ მოცემულობაა და, რეალურად, არც არასდროს ვფიქრობთ: გადაბმულობის სატერფული მარცხნივაა, მუხრუჭი — შუაში, ხოლო აქსელერატორი — მარჯვნივ. თუმცა ავტომობილების განვითარების ადრეულ ეტაპზე ეს განლაგება სტანდარტული სულაც არ იყო. მწარმოებლები მართვის სხვადასხვა სისტემებს ცდიდნენ და ერთი ავტომობილიდან მეორეში გადაჯდომაც მძღოლთა ნაწილისთვის საკმაოდ უჩვეულო გამოცდილება იყო.

ასევე იხილეთ: მექანიკური VS ავტომატური კოლოფი და მითები მათ შესახებ

ყველაფერი 1916 წელს შეიცვალა, მაშინ, როდესაც ბაზარზე Cadillac Type 53 გამოჩნდა. სწორედ ამ მოდელში ვიხილეთ მართვის ისეთი განლაგება, რომელიც დროთა განმავლობაში ყველა ავტომობილისთვის სტანდარტად დამკვიდრდა.

მანამდე ავტომწარმოებლები სხვადასხვა ტიპის კომბინაციას იყენებდნენ. მაგალითად, ცნობილ Ford Model T-ს მუხრუჭის სატერფული ჰქონდა, თუმცა აქსელერატორი საჭესთან მოთავსებული ბერკეტით იმართებოდა. შესაბამისად, მძღოლს ავტომობილის მართვის განსხვავებულ სისტემასთან უწევდა მორგება.

Cadillac Type 53-ს სულ სამი სატერფული ჰქონდა: მარცხნივ — გადაბმულობის, შუაში — მუხრუჭის, მარჯვნივ კი — აქსელერატორის. გადაცემათა კოლოფის ბერკეტი და ხელის მუხრუჭი წინა სავარძლებს შორის იყო განთავსებული. ავტომობილის დასაქოქად კი მძღოლს ძრავის წინა ნაწილში მოთავსებული ბერკეტის გამოყენების ნაცვლად, სალონიდან გასაღების დატრიალება შეეძლო.

სტანდარტული განლაგების შერჩევა უსაფრთხოებას უკავშირდება. გადაბმულობის სატერფულს ცალკე ფეხი სჭირდება, რადგან მისი გამოყენება მუხრუჭთან ერთადაც შეიძლება მძღოლს დასჭირდეს. მისი დანიშნულება ძრავისა და გადაცემათა კოლოფის ერთმანეთისგან დროებითი გათიშვაა, რაც მძღოლს გადაცემის შეცვლის ან ავტომობილის გაჩერების საშუალებას აძლევს, თუმცა ისე, რომ ძრავა არ ჩაქრეს.

მეორე მხრივ, მუხრუჭისა და აქსელერატორის მარჯვენა ფეხით მართვასაც პრაქტიკული მიზეზები აქვს. ჩვეულებრივ პირობებში მათი ერთდროულად გამოყენება საჭირო არაა: სიჩქარის მომატებისას მძღოლი აქსელერატორს აჭერს, შენელებისას კი ფეხი მუხრუჭზე გადააქვს.

ამასთან, აქსელერატორის მარჯვნივ განთავსება ფეხს ბუნებრივ მდგომარეობაში აჩერებს, მუხრუჭი კი მყისიერი გამოყენებისთვისაც საკმაოდ ახლოსაა, რომ მძღოლმა მარჯვენა ფეხი მასზე გადაიტანოს. ეს მარტივი და პრაქტიკული გადაწყვეტა იმდენად მოსახერხებელი აღმოჩნდა, რომ საბოლოოდ ავტომწარმოებლებისთვის სტანდარტად იქცა.

შედეგად, 1916 წლის Cadillac-ის შემდეგ სიტუაცია რადიკალურად შეიცვალა. მსგავსად რადიკალური ცვლილების ეტაპზე შეიძლება ახლაც ვიყოთ და არ არის გამორიცხული, რომ მომავალი, როდესაც ავტომობილებს არცერთი სატერფული აღარ შერჩებათ, არც ისე შორსაა. თუმცა მანამდე, 2026 წლის სტანდარტებით, კვლავ Cadillac-ის მიერ დამკვიდრებულ სტანდარტებს მივყვებით.